سلام و عرض ادب خدمت همراهان گرامی مدرنا کالج.
از اینکه بار دیگر برای دنبال کردن تازهترین اخبار، پژوهشها و دستاوردهای علمی جهان با ما همراه هستید، صمیمانه سپاسگزاریم.
در این گزارش به یافتههای پژوهشی تازهای میپردازیم که میتواند درک ما را از نحوه عملکرد یکی از سریعترین درمانهای ضدافسردگی در سالهای اخیر تغییر دهد. پژوهشگران در یک مطالعه بالینی دریافتهاند که کتامین، دارویی که در سالهای اخیر به دلیل اثر سریع در کاهش افکار خودکشی مورد توجه قرار گرفته، ممکن است بخشی از اثر درمانی خود را از طریق ایجاد تغییر در هورمون استرس بدن، یعنی کورتیزول، اعمال کند.
نتایج این پژوهش در مجله معتبر Journal of Affective Disorders منتشر شده است.
کورتیزول یکی از مهمترین هورمونهای بدن است که توسط غدد فوق کلیوی ترشح میشود و نقش اساسی در تنظیم پاسخ بدن به استرس دارد. در افراد سالم، سطح این هورمون معمولاً در ساعات اولیه صبح به بیشترین مقدار خود میرسد تا بدن برای آغاز فعالیتهای روزانه آماده شود. همچنین در حدود سی دقیقه پس از بیدار شدن، افزایش کوتاهمدتی در سطح کورتیزول رخ میدهد که دانشمندان آن را پاسخ بیداری کورتیزول مینامند.
این پاسخ طبیعی با هوشیاری، عملکرد شناختی، تنظیم خلقوخو و توانایی مقابله با فشارهای روانی ارتباط نزدیکی دارد.
در مقابل، بسیاری از افراد مبتلا به افسردگی شدید دچار اختلال در عملکرد این سیستم هورمونی هستند. در برخی بیماران، کورتیزول بیش از حد طبیعی ترشح میشود و در برخی دیگر کمتر از مقدار لازم است؛ موضوعی که میتواند با شدت علائم افسردگی، اضطراب و کاهش توانایی مقابله با استرس ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل، پژوهشگران دانشگاه کلمبیا و مؤسسه روانپزشکی ایالت نیویورک تصمیم گرفتند بررسی کنند که آیا تغییرات کورتیزول میتواند بخشی از مکانیسم اثر سریع کتامین در کاهش افکار خودکشی باشد یا خیر.
برای انجام این پژوهش، ۸۰ بیمار بین ۱۸ تا ۶۵ سال که همگی به افسردگی اساسی مبتلا بودند و افکار خودکشی فعال داشتند، وارد مطالعه شدند.
شرکتکنندگان بهطور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. گروه نخست تنها یک نوبت تزریق وریدی کتامین با دوز پایین دریافت کردند؛ دوزی که بسیار کمتر از مقدار مورد استفاده در بیهوشی است. گروه دوم داروی میدازولام را دریافت کردند؛ دارویی آرامبخش که به عنوان گروه کنترل استفاده شد تا اثرات روانی اولیه تزریق در هر دو گروه مشابه باشد.
برای بررسی تغییرات هورمونی، پژوهشگران از همه شرکتکنندگان پیش از درمان و همچنین بیستوچهار ساعت پس از تزریق، نمونه بزاق گرفتند. نمونه اول بلافاصله پس از بیدار شدن و نمونه دوم سی دقیقه بعد جمعآوری شد تا هم سطح اولیه کورتیزول و هم پاسخ طبیعی صبحگاهی اندازهگیری شود.
پس از حذف افرادی که شرایط نمونهگیری را بهدرستی رعایت نکرده بودند، دادههای ۶۳ بیمار مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
نتایج نشان داد بیمارانی که کتامین دریافت کرده بودند، بیستوچهار ساعت پس از درمان افزایش قابل توجهی در سطح کورتیزول صبحگاهی داشتند؛ در حالی که چنین افزایشی در گروه میدازولام مشاهده نشد.
به گفته پژوهشگران، این افزایش دقیقاً همزمان با دورهای رخ میدهد که اثر ضدافسردگی و کاهش افکار خودکشی کتامین به بیشترین میزان خود میرسد.
نکته مهم این است که این تغییر هورمونی چندین ساعت پس از پایان اثرات کوتاهمدت کتامین مشاهده شد؛ بنابراین به نظر میرسد تنها ناشی از اثرات فوری دارو نباشد.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا افزایش کورتیزول با کاهش افکار خودکشی ارتباط دارد یا خیر.
نتایج نشان داد میان این دو، ارتباطی مثبت اما نسبتاً ضعیف وجود دارد؛ به این معنا که بیمارانی که افزایش بیشتری در کورتیزول داشتند، معمولاً کاهش بیشتری در افکار خودکشی نیز تجربه کردند، اما این ارتباط از نظر آماری هنوز آنقدر قوی نیست که بتوان آن را قطعی دانست.
از سوی دیگر، افزایش کورتیزول با کاهش شدت کلی افسردگی ارتباط معناداری نشان نداد.
یکی از یافتههای جالب این پژوهش آن بود که برخلاف انتظار، افزایش کورتیزول همیشه نشانهای منفی نیست.
سالها تصور میشد که افسردگی شدید معمولاً با افزایش کورتیزول همراه است و بنابراین افزایش بیشتر این هورمون باید وضعیت بیماران را بدتر کند.
اما این مطالعه نشان میدهد که افزایش کنترلشده و کوتاهمدت کورتیزول در ساعات اولیه صبح ممکن است به بازیابی توانایی بدن برای مقابله با استرس کمک کند و حتی بخشی از روند بهبود بیماران باشد.
پژوهشگران تأکید میکنند که این یافته به معنای مضر بودن یا مفید بودن مطلق کورتیزول نیست؛ بلکه تعادل و زمانبندی ترشح این هورمون اهمیت دارد.
در افراد سالم، افزایش طبیعی کورتیزول هنگام بیدار شدن به هوشیاری، تمرکز و آمادگی ذهن برای فعالیتهای روزانه کمک میکند. بنابراین اگر این الگوی طبیعی در بیماران مبتلا به افسردگی دوباره تا حدی بازسازی شود، ممکن است عملکرد مغز نیز بهبود پیدا کند.
البته پژوهشگران هشدار میدهند که این مطالعه هنوز مقدماتی است و نمیتواند ثابت کند که افزایش کورتیزول علت اصلی کاهش افکار خودکشی است.
همچنین تنها دو نمونه بزاق در هر روز جمعآوری شده بود و عواملی مانند کیفیت خواب، ریتم شبانهروزی بدن، تغذیه و سایر شرایط زندگی بهطور کامل کنترل نشده بودند.
از آنجا که کتامین میتواند بر خواب و ساعت زیستی بدن نیز اثر بگذارد، ممکن است بخشی از این تغییرات هورمونی به بهبود کیفیت خواب مربوط باشد.
به همین دلیل، پژوهشگران اعلام کردهاند که در مطالعات آینده از روشهای دقیقتر برای پایش خواب، اندازهگیری مکرر کورتیزول و بررسی تغییرات مغزی استفاده خواهند کرد تا مشخص شود این عوامل چگونه در کنار یکدیگر باعث کاهش سریع افکار خودکشی میشوند.
پیام مهم این پژوهش آن است که درمان افسردگی تنها به تغییر مواد شیمیایی مغز محدود نمیشود، بلکه سیستم هورمونی، پاسخ بدن به استرس، کیفیت خواب و عملکرد مغز همگی به شکلی پیچیده با یکدیگر در ارتباط هستند.
شناخت این ارتباطها میتواند راه را برای تولید درمانهای سریعتر، ایمنتر و مؤثرتر برای افسردگی شدید و پیشگیری از خودکشی هموار کند.
از همراهی شما با مدرنا کالج سپاسگزاریم.
اگر علاقهمند هستید تازهترین پژوهشهای پزشکی، علوم اعصاب، روانشناسی و دستاوردهای علمی جهان را به زبانی ساده، دقیق و مستند دنبال کنید، حتماً کانال مدرنا کالج را دنبال کنید، این ویدئو را لایک کنید و آن را با دوستان علاقهمند به علم به اشتراک بگذارید.
تا دیداری دیگر، سالم، امیدوار و پژوهشگر بمانید.
